२०७२ सालको गोरखा भूकम्प २०१५ ले गोरखाको लाप्राकस्थित ऐतिहासिक गुरुङ बस्ती पूर्ण रूपमा ध्वस्त पारेपछि पुनर्निर्माणका नाममा नयाँ आशा जगाइएको थियो। सोही अभियानअन्तर्गत गैरआवासीय नेपाली संघ, राष्ट्रिय पुनर्निर्माण प्राधिकरण र सहरी विकास मन्त्रालयबीच भएको सहमतिमा धार्चे गाउँपालिका–४ गुप्सीपाखामा एकीकृत नमुना बस्ती निर्माण गरियो।

करिब ३२६ रोपनी क्षेत्रफलमा फैलिएको उक्त बस्तीमा ६०४ घर निर्माण गरिएका छन्। पंक्तिबद्ध घरहरू, हरियालीले घेरिएको वातावरण र वसन्त याममा फुल्ने लालीगुराँसले बस्तीलाई आकर्षक गन्तव्य बनाएको छ। सडक पहुँच विस्तारसँगै बारपाक–लाप्राक सडक स्तरोन्नति भएपछि यहाँ दैनिकजसो आन्तरिक पर्यटक पुग्ने गरेका छन्।

तर, बाहिरी सुन्दरताभित्रको यथार्थ भने फरक देखिन्छ। कमजोर निर्माण, कमसल सामग्रीको प्रयोग र परिवारको आकारअनुसार घर सानो हुँदा अधिकांश स्थानीयवासीले यी घरलाई बसोबासका लागि उपयुक्त मानेका छैनन्। कतिपय घरमा प्लास्टिकका झ्याल–ढोका प्रयोग गरिएको छ भने केही संरचना अझै अधुरै छन्।

निर्माण गरिएका ६०४ घरमध्ये हाल करिब ६० परिवार मात्र बसोबास गरिरहेका छन्। बसिरहेका परिवारले समेत घरलाई बस्न योग्य बनाउन थप मर्मत गर्नुपरेको छ—झ्याल–ढोका फेर्ने, भित्री संरचना सुधार्ने र अन्य आवश्यक काममा अतिरिक्त खर्च व्यहोर्नुपरेको अवस्था छ।

नयाँ बस्ती सुन्दर हुँदाहुँदै पनि अधिकांश स्थानीय पुरानै गाउँ फर्किएका छन्। पुरानो बस्ती पहिरोको जोखिममा भए पनि उनीहरूको खेतीपाती, पशुपालन र दैनिकी त्यहीँ जोडिएको छ। यसले पुनर्निर्माणमा केवल भौतिक संरचना मात्र होइन, स्थानीय जीवनशैली, आवश्यकता र रोजगारीसँग जोडिएको दीर्घकालीन योजना आवश्यक रहेको स्पष्ट देखाउँछ।