हिमालय क्षेत्रमा जलवायु अनुकूलित स्वास्थ्य अनुसन्धानका लागि भारतमा नयाँ केन्द्र स्थापना गरिँदै

 भारतका केन्द्रीय स्वास्थ्य तथा परिवार कल्याण मन्त्री जगत प्रकाश नड्डाले ११ जुलाई २०२६ मा हिमाचल प्रदेशको लाहुल र स्पिती जिल्लास्थित केलोङमा सेन्टर फर हाइ एल्टिच्युड मेडिसिन एन्ड पब्लिक हेल्थ रिसर्चको शिलान्यास गर्ने भएका छन्। 

स्वास्थ्य अनुसन्धान विभाग अन्तर्गतको भारतीय चिकित्सा अनुसन्धान परिषद् (आईसीएमआर) ले यो केन्द्र स्थापना गर्न लागेको हो। यसले केलोङमा रहेको आईसीएमआरको हालको फिल्ड स्टेशनलाई उच्च हिमाली र जलवायु-संवेदनशील क्षेत्रहरूमा केन्द्रित बहुविषयीय अनुसन्धान हबका रूपमा स्तरोन्नति गर्नेछ। हिमालयन पर्यावरणमा उच्च उचाइ, चरम मौसमी अवस्था, कठिन भूबनोट र बढ्दो जलवायु परिवर्तनशीलताका कारण स्वास्थ्य क्षेत्रमा छुट्टै चुनौतीहरू रहेका छन्। यी चुनौतीहरूले रोगको स्वरूप, स्वास्थ्य सेवाको पहुँच र आपतकालीन प्रतिक्रियालाई प्रत्यक्ष प्रभाव पार्ने गर्छन्। 

नयाँ केन्द्रले उच्च हिमाली क्षेत्रको शारीरिक अवस्था, हिमाली चिकित्सा, जलवायु-संवेदनशील तथा उदीयमान रोगहरू, संक्रामक र नसर्ने रोगहरू, मातृ तथा बाल स्वास्थ्य, पोषण, र विपद् चिकित्सा जस्ता क्षेत्रमा वैज्ञानिक प्रमाण र समाधानहरू खोज्नेछ। यसका साथै दुर्गम क्षेत्रमा स्वास्थ्य सेवा पुर्‍याउन डिजिटल स्वास्थ्य प्लेटफर्म, टेलिमेडिसिन, ड्रोन र वास्तविक समयको जनस्वास्थ्य निगरानी प्रणालीलाई एकीकृत गरिनेछ।

रणनीतिक रूपमा महत्त्वपूर्ण सीमा क्षेत्रमा अवस्थित यस केन्द्रले उच्च हिमाली र आदिवासी जनसङ्ख्यामा स्वास्थ्यको वातावरणीय प्रभावबारे दीर्घकालीन अध्ययन गर्न सहयोग पुर्‍याउनेछ। यो केन्द्रले आदिवासी स्वास्थ्य, विपद् पूर्वतयारी र डिजिटल स्वास्थ्यमा राष्ट्रिय प्राथमिकताहरूलाई सघाउने लक्ष्य राखेको छ। केन्द्रले सशस्त्र बल चिकित्सा सेवा (एएफएमएस), रक्षा अनुसन्धान र विकास सङ्गठन (डीआरडीओ), हिमाचल प्रदेश सरकार र देशभित्र तथा बाहिरका शैक्षिक संस्थासँग संस्थागत सहकार्य गर्नेछ। यो पहलले स्वास्थ्य अनुसन्धानमा भारत सरकारको आत्मनिर्भर दृष्टिकोण र जलवायु अनुकूलित स्वास्थ्य प्रणालीको अभियानलाई अघि बढाउने विश्वास गरिएको छ।

शिलान्यास समारोहमा परम्परागत भूमि पूजन, ‘ग्रीन आईसीएमआर क्याम्पस इनिसिएटिभ’ अन्तर्गत रैथाने हिमाली बिरुवा रोपण, वैज्ञानिक प्रदर्शनी, केन्द्रको वेबसाइट र भिडियो सार्वजनिक, तथा विशेष हुलाक टिकटको आवरण विमोचन गरिने कार्यक्रम छ। समारोहमा स्थानीय सांसद, विधायक, रक्षा सचिव, हिमाचल प्रदेशका मुख्य सचिव, स्वास्थ्य मन्त्रालय र आईसीएमआरका वरिष्ठ अधिकारी, वैज्ञानिक र स्थानीय समुदायको उपस्थिति रहनेछ।