खाडी मुलुकहरूमा बढ्दो चरम गर्मीका बीच त्यहाँ कार्यरत लाखौं विदेशी श्रमिक, विशेषगरी नेपाली श्रमिक, अझै पनि पर्याप्त सुरक्षा व्यवस्थाविना काम गर्न बाध्य रहेको भन्दै अन्तर्राष्ट्रिय मानव अधिकार संगठन ह्युमन राइट्स वाच (HRW) ले गम्भीर चिन्ता व्यक्त गरेको छ। संगठनले सार्वजनिक गरेको पछिल्लो प्रतिवेदनमा खाडीका देशहरूले लागू गरेका वर्तमान गर्मीसम्बन्धी श्रम सुरक्षा उपायहरू पर्याप्त नभएको निष्कर्ष निकाल्दै तत्काल वैज्ञानिक आधारमा नयाँ सुरक्षा मापदण्ड लागू गर्न आग्रह गरेको छ।

एचआरडब्ल्यूका अनुसार कुवेत, कतार, साउदी अरेबिया र संयुक्त अरब इमिरेट्स (यूएई) मा कार्यरत नेपाल, बंगलादेश र पाकिस्तानका निर्माण तथा अनलाइन डेलिभरी क्षेत्रमा काम गर्ने २० जना आप्रवासी श्रमिकसँग गरिएको अन्तर्वार्ताबाट गम्भीर अवस्था उजागर भएको हो। संगठनले लगातार चौथो वर्ष यस्ता श्रमिकको अवस्था अध्ययन गर्दै आएको जनाएको छ।

४८ डिग्री तापक्रममा पनि काम गर्न बाध्य

प्रतिवेदनमा समावेश गरिएको एक श्रमिकको अनुभवअनुसार यूएईमा गर्मीयाममा तापक्रम ४८ डिग्री सेल्सियस पुग्दा पनि बिहान ७:३० बजेदेखि नै काम गर्न अत्यन्त कठिन हुने अवस्था सिर्जना हुन्छ। तर कामदारहरूले मध्याह्नसम्म निरन्तर काम गर्नुपर्ने बाध्यता रहेको उल्लेख गरिएको छ।

ती श्रमिकले प्रत्येक वर्ष गर्मी सुरु हुनुअघि आफूहरूबीच एउटा साझा चिन्ता हुने गरेको बताएका छन्— "यस वर्षको गर्मी कसरी पार गर्ने?"

अहिलेको नियम पर्याप्त छैन

खाडीका अधिकांश देशले गर्मीयाममा दिउँसो केही घण्टा बाहिरी काम रोक्ने व्यवस्था लागू गरेका छन्। तर एचआरडब्ल्यूका अनुसार यस्तो निश्चित समयको प्रतिबन्ध मात्रै पर्याप्त सुरक्षा उपाय होइन।

संगठनले तापक्रम, आर्द्रता (Humidity) र कामको प्रकृतिका आधारमा कामको समय निर्धारण गर्नुपर्ने सुझाव दिएको छ। किनभने बिहान वा साँझ पनि अत्यधिक गर्मी हुन सक्छ, जसले कामदारको स्वास्थ्यमा गम्भीर असर पार्न सक्छ।

गर्मीले ज्यानै लिन सक्छ

एचआरडब्ल्यूका अनुसार अत्यधिक गर्मीमा लामो समय काम गर्दा हीट स्ट्रोक, निर्जलीकरण, मिर्गौलामा समस्या, मस्तिष्कको कार्यक्षमतामा असर, कार्यस्थल दुर्घटना तथा अकाल मृत्युसम्म हुन सक्छ।

अन्तर्राष्ट्रिय श्रम संगठन (ILO) को तथ्याङ्कअनुसार अरब राष्ट्रहरूको ८३.६ प्रतिशत श्रमशक्ति अत्यधिक गर्मीबाट प्रभावित भएको छ। विश्वभर सन् २०२० मा मात्रै गर्मीसँग सम्बन्धित कारणबाट करिब ४,२०० श्रमिकको मृत्यु भएको अनुमान गरिएको छ।

नेपाली श्रमिक सबैभन्दा बढी प्रभावित हुने समूहमा

नेपालका लाखौं नागरिक रोजगारीका लागि साउदी अरेबिया, कतार, यूएई, कुवेत, बहराइन र ओमानलगायत खाडी मुलुकमा कार्यरत छन्। तीमध्ये अधिकांश निर्माण, सडक, गोदाम, सरसफाइ, कृषि, तेल तथा ग्यास, सुरक्षा र डेलिभरी सेवाजस्ता खुला वातावरणमा काम गर्ने क्षेत्रमा संलग्न छन्।

यस्ता काममा दैनिक धेरै घण्टा प्रत्यक्ष घाममा काम गर्नुपर्ने भएकाले नेपाली श्रमिक पनि चरम गर्मीबाट सबैभन्दा बढी प्रभावित हुने समूहमा पर्छन्। विज्ञहरूका अनुसार उच्च तापक्रमका कारण प्रत्येक वर्ष धेरै श्रमिक बिरामी पर्ने, बेहोस हुने तथा कार्यस्थल दुर्घटनाको जोखिम बढ्ने गरेको छ।

एचआरडब्ल्यूको आग्रह

ह्युमन राइट्स वाचले खाडी राष्ट्रहरूलाई केवल समय तोकेर काम रोक्ने व्यवस्था पर्याप्त नभएको भन्दै वैज्ञानिक 'हीट इन्डेक्स' प्रणाली लागू गर्न आग्रह गरेको छ। साथै कामदारलाई पर्याप्त पिउने पानी, विश्रामस्थल, स्वास्थ्य परीक्षण, आकस्मिक उपचार सेवा तथा तापक्रमअनुसार लचकदार कार्यतालिका उपलब्ध गराउनुपर्नेमा जोड दिएको छ।

नेपाली श्रमिकले के गर्ने?

श्रम तथा स्वास्थ्य विज्ञहरूका अनुसार खाडीमा कार्यरत नेपाली श्रमिकले गर्मीयाममा विशेष सावधानी अपनाउन आवश्यक छ। पर्याप्त पानी पिउने, शरीरमा निर्जलीकरण हुन नदिने, अत्यधिक थकान, टाउको दुख्ने, चक्कर लाग्ने वा अत्यधिक पसिना आउनेजस्ता लक्षण देखिए तुरुन्तै विश्राम लिने र आवश्यक परे स्वास्थ्य सेवा लिनुपर्ने सुझाव दिइएको छ।

साथै, रोजगारदाताले सरकारले तोकेको गर्मीयामसम्बन्धी श्रम नियम पालना नगरेमा सम्बन्धित श्रम मन्त्रालय, नेपाली दूतावास वा सम्बन्धित निकायमा जानकारी गराउन पनि आग्रह गरिएको छ।

पछिल्ला वर्षहरूमा जलवायु परिवर्तनका कारण खाडी क्षेत्रमा तापक्रम झन् तीव्र रूपमा बढ्दै गएको छ। यस्तो अवस्थामा त्यहाँ कार्यरत लाखौं नेपाली श्रमिकको स्वास्थ्य र सुरक्षालाई प्राथमिकतामा राखेर थप प्रभावकारी श्रम सुरक्षा व्यवस्था लागू गर्नु समयको आवश्यकता बनेको मानव अधिकारकर्मीहरूको भनाइ छ।