कुवेतमा अन्यायपूर्वक जागिरबाट निकालिए के गर्ने? सरकारी निकायले स्पष्ट गर्यो श्रमिकको अधिकार
संगम पहरी
कुवेतको सार्वजनिक जनशक्ति प्राधिकरण (Public Authority for Manpower – PAM) ले रोजगारदाता र श्रमिक दुवैका अधिकार तथा जिम्मेवारी स्पष्ट गर्दै रोजगार सम्झौता (Employment Contract) अन्त्य गर्न मिल्ने कानुनी अवस्थाबारे नयाँ जानकारी सार्वजनिक गरेको छ। कुवेतमा कार्यरत हजारौं नेपाली श्रमिकका लागि यो जानकारी विशेष महत्वको मानिएको छ।
अरब टाइम्सका अनुसार PAM ले कुवेतको श्रम कानुनअनुसार रोजगारदाताले कुनै पनि श्रमिकलाई जथाभावी जागिरबाट निकाल्न नपाउने स्पष्ट गरेको छ। रोजगार सम्झौता अन्त्य गर्दा श्रम कानुनले तोकेका प्रक्रिया र सर्त अनिवार्य रूपमा पालना गर्नुपर्ने प्राधिकरणले जनाएको छ।
PAM का अनुसार रोजगारदाताले खुला अवधिको रोजगार सम्झौता (Open-ended Contract) अन्त्य गर्न चाहेमा कानुनले तोकेको पूर्वसूचना (Notice Period) दिनुपर्ने हुन्छ। गम्भीर अनुशासनहीनता वा श्रम कानुनले उल्लेख गरेका विशेष अवस्थाबाहेक तत्काल सेवाबाट हटाउन पाइँदैन। यदि श्रमिकले आफूलाई अन्यायपूर्वक जागिरबाट हटाइएको ठानेमा श्रम कानुनको दफा ४१, ४४ र ४६ अनुसार सम्बन्धित निकाय वा अदालतमार्फत निर्णयलाई चुनौती दिन सक्ने अधिकार सुरक्षित रहेको प्राधिकरणले जनाएको छ।
त्यस्तै, श्रमिकले पनि निश्चित कानुनी प्रक्रिया पूरा गरेर रोजगार सम्झौता अन्त्य गर्न सक्नेछन्। केही विशेष अवस्थामा भने श्रमिकले पूर्वसूचना नदिई पनि जागिर छोड्न पाउने व्यवस्था रहेको PAM ले स्पष्ट गरेको छ। रोजगारदाताले सम्झौता पालना नगरेमा, कानुनी दायित्व पूरा नगरेमा, श्रमिकमाथि शारीरिक आक्रमण गरेमा वा काम जारी राख्दा स्वास्थ्य तथा सुरक्षामा गम्भीर जोखिम उत्पन्न हुने अवस्था आएमा श्रमिकले तत्काल जागिर छोडे पनि सेवाअन्त्य सुविधा (End-of-Service Benefits) पाउने अधिकार कायमै रहनेछ। यो व्यवस्था श्रम कानुनको दफा ४८ अन्तर्गत रहेको प्राधिकरणले जनाएको छ।
PAM ले रोजगार सम्झौता स्वतः अन्त्य हुने केही अवस्थाबारे पनि स्पष्ट गरेको छ। श्रमिकको मृत्यु भएमा, चिकित्सकीय रूपमा काम गर्न असमर्थ भएको प्रमाणित भएमा, कानुनले तोकेको सबै बिरामी बिदा सकिएपछि पनि काममा फर्कन नसकेमा, कम्पनी स्थायी रूपमा बन्द भएमा वा रोजगारदाता कानुनी रूपमा दिवालिया घोषित भएमा रोजगार सम्झौता स्वतः समाप्त हुने व्यवस्था रहेको छ। यी प्रावधान श्रम कानुनको दफा ४९ र ५० अन्तर्गत रहेका छन्।
कुवेत नेपाली श्रमिकको प्रमुख वैदेशिक रोजगार गन्तव्यमध्ये एक भएकाले त्यहाँ कार्यरत नेपालीहरूले आफ्नो रोजगार सम्झौता, श्रम कानुन र सेवासम्बन्धी अधिकारबारे जानकारी राख्नु आवश्यक रहेको विज्ञहरू बताउँछन्। यदि कुनै रोजगारदाताले कानुनी प्रक्रिया पूरा नगरी जागिरबाट हटाउने, सेवाअन्त्य सुविधा नदिने वा श्रमिकका अधिकार उल्लङ्घन गर्ने प्रयास गरेमा सम्बन्धित श्रम निकायमा उजुरी दिन सकिने व्यवस्था रहेको PAM ले पुनः स्मरण गराएको छ।
