३५ वर्षपछि बङ्गलादेशमा राष्ट्रपतिको निर्वाचन हुँदै, परिणाम सत्तारुढ दलकै पोल्टोमा पर्ने अपेक्षा

बङ्गलादेशमा ३५ वर्षपछि पहिलोपटक प्रतिस्पर्धात्मक राष्ट्रपतीय निर्वाचन हुँदै छ । देशको २३औँ राष्ट्रपति चयनका लागि बिहीबार संसद् भवनमा सांसदहरूले मतदान गर्नेछन् । सत्तारूढ बङ्गलादेश नेसनलिस्ट पार्टी (बीएनपी)का उम्मेदवार मिर्जा फखरुल इस्लाम आलमगीर र बङ्गलादेश जमात–ए–इस्लामीको नेतृत्वमा रहेको ११ दलीय गठबन्धनका उम्मेदवार अवकाशप्राप्त कर्नेल ओली अहमदबिच प्रतिस्पर्धा हुँदै छ ।

निर्वाचनमा संसद्का ३४९ सांसदले मतदान गर्न पाउनेछन् । मतदान दिउँसो २ बजेदेखि साँझ ५ बजेसम्म संसद्को मुख्य कक्षमा हुनेछ । मतदान सकिएलगत्तै मतगणना सुरु गरिने र प्रमुख निर्वाचन आयुक्त तथा निर्वाचन अधिकृतले परिणाम घोषणा गर्ने कार्यक्रम छ । मतदान तथा परिणाम घोषणा प्रत्यक्ष प्रसारणसमेत गरिनेछ ।

बङ्गलादेशको ३५० सदस्यीय संसद्मा ३०० सामान्य र महिलाका लागि ५० आरक्षित सिट छन् । तर चट्टोग्राम–४ निर्वाचन क्षेत्र रिक्त रहेकाले हाल ३४९ सांसद मात्र मतदानका लागि योग्य छन् ।

संसद्मा बीएनपीको स्पष्ट बहुमत रहेकाले मिर्जा फखरुल राष्ट्रपतिमा निर्वाचित हुने सम्भावना बलियो देखिएको छ । संविधानको धारा ७० पनि यस निर्वाचनमा महत्त्वपूर्ण मानिएको छ । उक्त प्रावधानअनुसार कुनै दलको उम्मेदवारका रूपमा निर्वाचित सांसदले संसद्मा आफ्नै दलको निर्णय विपरीत मतदान गरेमा उनको सांसद पद गुम्न सक्छ ।

३५ वर्षपछि फेरि प्रतिस्पर्धा

बङ्गलादेशमा पछिल्लोपटक ८ अक्टोबर १९९१ मा एकभन्दा बढी उम्मेदवारबिच राष्ट्रपतीय निर्वाचन भएको थियो । त्यतिबेला बीएनपीका उम्मेदवार अब्दुर रहमान विश्वासले १७२ मत प्राप्त गर्दै अवामी लिगका उम्मेदवार न्यायाधीश बदरुल हैदर चौधरीलाई पराजित गरेका थिए । चौधरीले ९२ मत पाएका थिए भने ६६ सांसदले मतदान गरेका थिएनन् ।

त्यसपछि संसदीय प्रणालीअन्तर्गत भएका सबै राष्ट्रपतीय निर्वाचन प्रतिस्पर्धाविहीन रहे । संसद्मा बहुमत प्राप्त दलले समर्थन गरेका उम्मेदवारहरू निर्विरोध राष्ट्रपति बन्दै आएका थिए ।

सन् १९९६ मा शाहाबुद्दिन अहमद, २००१ मा एक्यूएम बदरुद्दोजा चौधरी, २००२ मा इजुद्दिन अहमद, २००९ मा जिलुर रहमान, २०१३ र २०१८ मा अब्दुल हमिद तथा २०२३ मा मोहम्मद शाहाबुद्दिन राष्ट्रपति निर्वाचित भएका थिए । ती सबै निर्वाचनमा उनीहरूका विरुद्ध प्रतिस्पर्धी उम्मेदवार थिएनन् ।

यसपटक भने संसद्मा दुई उम्मेदवारबिच प्रत्यक्ष प्रतिस्पर्धा हुँदै छ । त्यसैले यो निर्वाचनलाई बङ्गलादेशको संसदीय लोकतान्त्रिक अभ्यासमा महत्त्वपूर्ण घटनाका रूपमा हेरिएको छ ।

राष्ट्रपतिको निर्वाचन प्रणालीमा पटक–पटक परिवर्तन

बङ्गलादेशमा स्वतन्त्रतापछि राष्ट्रपतिको निर्वाचन प्रणाली पटक–पटक परिवर्तन भएको छ । संसदीय प्रणालीअन्तर्गत पहिलो राष्ट्रपतीय निर्वाचन सन् १९७४ मा भएको थियो । त्यसबेला संसद्का सभामुख मोहम्मद मोहम्मदुल्लाह राष्ट्रपति निर्वाचित भएका थिए ।

पछि सन् १९७८, १९८१ र १९८६ मा राष्ट्रपतिको प्रत्यक्ष निर्वाचन भयो । सन् १९७८ मा जियाउर रहमान, १९८१ मा न्यायाधीश अब्दुस सत्तार र १९८६ मा हुसेन मोहम्मद इरशाद प्रत्यक्ष मतदानबाट राष्ट्रपति निर्वाचित भएका थिए ।

सन् १९९१ मा संसदीय प्रणाली पुनःस्थापित भएपछि राष्ट्रपतिको निर्वाचन अप्रत्यक्ष प्रणालीमा फर्कियो । त्यसपछि संसद्का सदस्यहरू नै राष्ट्रपतिको निर्वाचनका लागि निर्वाचक बने ।

यसपटक सत्तारूढ बीएनपीको समर्थनमा मिर्जा फखरुल र विपक्षी गठबन्धनका उम्मेदवार ओली अहमद मैदानमा छन् । संसद्मा बीएनपीको स्पष्ट बहुमत रहेकाले परिणाम मिर्जा फखरुलको पक्षमा जाने अनुमान गरिएको छ ।

तर परिणामभन्दा पनि ३५ वर्षपछि राष्ट्रपतीय निर्वाचनमा पुनः प्रतिस्पर्धा हुनु आफैँमा महत्त्वपूर्ण मानिएको छ । यस निर्वाचनलाई बङ्गलादेशको संसदीय लोकतन्त्र, राजनीतिक प्रतिस्पर्धा र लोकतान्त्रिक संस्थाहरूको अवस्थाको परीक्षणका रूपमा समेत हेरिएको छ ।