बजेटभन्दा ठूलो भयो रेमिट्यान्स, एक वर्षमै नेपाल भित्रियो २३ खर्ब ६३ अर्ब रुपैयाँ

वैदेशिक रोजगारीमा रहेका नेपालीले पठाउने रेमिट्यान्सले नेपालको वार्षिक बजेटको आकारलाई नै उछिनेको छ। आर्थिक वर्ष २०८२र८३ मा नेपालमा २३ खर्ब ६३ अर्ब १३ करोड रुपैयाँ रेमिट्यान्स भित्रिएको नेपाल राष्ट्र बैंकको तथ्यांकले देखाएको छ। यो रकम नेपालले सोही आर्थिक वर्ष कार्यान्वयन गरेको १९ खर्ब ६४ अर्ब रुपैयाँको कुल बजेटभन्दा करिब ३ खर्ब ९९ अर्ब रुपैयाँ बढी हो।

नेपाल राष्ट्र बैंकले सार्वजनिक गरेको आर्थिक तथा वित्तीय स्थिति प्रतिवेदनअनुसार समीक्षा वर्षमा रेमिट्यान्स आप्रवाह अघिल्लो आर्थिक वर्षको तुलनामा ३७।१ प्रतिशतले बढेको छ। अघिल्लो आर्थिक वर्ष रेमिट्यान्स आप्रवाह १९।२ प्रतिशतले बढेको थियो। यसपटक भने रेमिट्यान्स वृद्धिदर अघिल्लो वर्षको तुलनामा उल्लेख्य रूपमा बढेको देखिएको छ।

गत आर्थिक वर्षको अन्तिम महिना असारमा मात्रै नेपालमा २ खर्ब ४२ अर्ब ३३ करोड रुपैयाँ रेमिट्यान्स भित्रिएको छ। अघिल्लो वर्षको असारमा १ खर्ब ८९ अर्ब ११ करोड रुपैयाँ रेमिट्यान्स आएको थियो। यसरी एक महिनामा भित्रिएको रेमिट्यान्स रकममा समेत उल्लेख्य वृद्धि भएको देखिन्छ।

समग्र आर्थिक वर्षमा २३ खर्ब ६३ अर्ब रुपैयाँभन्दा बढी रेमिट्यान्स भित्रिएपछि नेपालको अर्थतन्त्रमा वैदेशिक रोजगारीबाट आउने आम्दानीको भूमिका थप महत्वपूर्ण बनेको छ। विशेषगरी विदेशी मुद्रा आर्जन तथा बाह्य क्षेत्रलाई सन्तुलनमा राख्न रेमिट्यान्सको योगदान महत्वपूर्ण रहँदै आएको छ।

नेपाली रुपैयाँमा मात्रै नभई अमेरिकी डलरमा गणना गर्दा पनि रेमिट्यान्स आप्रवाहमा उल्लेख्य वृद्धि भएको छ। राष्ट्र बैंकका अनुसार समीक्षा वर्षमा अमेरिकी डलरमा रेमिट्यान्स आप्रवाह २८।१ प्रतिशतले बढेर १६ अर्ब १९ करोड डलर पुगेको छ। अघिल्लो आर्थिक वर्ष डलरमा रेमिट्यान्स आप्रवाह १६।३ प्रतिशतले बढेको थियो। नेपाली रुपैयाँ र अमेरिकी डलरमा रेमिट्यान्स वृद्धिदर फरक हुनुमा विनिमय दरको प्रभावसमेत रहने भएकाले दुवै तथ्यांकलाई छुट्टाछुट्टै हेर्नुपर्ने हुन्छ।

रेमिट्यान्ससँग सम्बन्धित व्यापक सूचकका रूपमा रहेको खुद द्वितीय आय पनि गत वर्ष उल्लेख्य रूपमा बढेको छ। राष्ट्र बैंकका अनुसार समीक्षा वर्षमा खुद द्वितीय आय २५ खर्ब ८१ अर्ब रुपैयाँ पुगेको छ। अघिल्लो आर्थिक वर्षमा यस्तो आय १८ खर्ब ७४ अर्ब रुपैयाँ थियो। यसले विदेशमा रहेका नेपाली तथा अन्य स्रोतबाट नेपालतर्फ आउने हस्तान्तरण रकमको समग्र प्रवाह बढेको देखाउँछ।

रेमिट्यान्स आप्रवाह तीव्र रूपमा बढेको अवस्थामा नयाँ श्रम स्वीकृति लिने नेपालीको संख्या भने अघिल्लो वर्षको तुलनामा घटेको छ। राष्ट्र बैंकका अनुसार आर्थिक वर्ष २०८२र८३ मा संस्थागत तथा व्यक्तिगत रूपमा नयाँ श्रम स्वीकृति लिने नेपालीको संख्या ४ लाख ६ हजार ५१९ रहेको छ। अघिल्लो आर्थिक वर्ष यस्तो संख्या ५ लाख ५ हजार ९५७ थियो।

यसैगरी पुनः श्रम स्वीकृति लिने नेपालीको संख्या भने बढेको छ। समीक्षा वर्षमा ३ लाख ८५ हजार ७८३ जनाले पुनः श्रम स्वीकृति लिएका छन्। अघिल्लो वर्ष यस्तो संख्या ३ लाख ३३ हजार ३ सय ९ थियो। यसले नयाँ श्रम स्वीकृति लिएर विदेश जानेको संख्या घटे पनि विदेशमा कार्यरत नेपालीबाट नेपाल आउने रेमिट्यान्स भने तीव्र रूपमा बढेको देखाउँछ।

नेपालको अर्थतन्त्र लामो समयदेखि वैदेशिक रोजगारीबाट आउने आम्दानीमा ठूलो मात्रामा निर्भर रहँदै आएको छ। पछिल्लो तथ्यांकले यो निर्भरता अझ स्पष्ट बनाएको छ। एक वर्षमा भित्रिएको रेमिट्यान्सले सरकारले सोही वर्ष कार्यान्वयन गरेको कुल बजेटभन्दा ठूलो आकार लिनुले नेपालको अर्थतन्त्रमा विदेशमा रहेका नेपालीको आम्दानीको महत्व कति ठूलो छ भन्ने देखाउँछ।

यद्यपि रेमिट्यान्सको ठूलो प्रवाहले विदेशी मुद्रा सञ्चिति र बाह्य क्षेत्रलाई बलियो बनाउन सहयोग गरे पनि अर्थतन्त्रको दीर्घकालीन आधारका रूपमा वैदेशिक रोजगारीमा अत्यधिक निर्भरता चुनौतीका रूपमा रहन्छ। विदेशबाट आएको रकमलाई उत्पादनशील क्षेत्रमा परिचालन गर्न सकिएमा त्यसको आर्थिक प्रभाव अझ व्यापक बनाउन सकिने बहस हुँदै आएको छ।

यसरी, नयाँ श्रम स्वीकृति लिने नेपालीको संख्या घटिरहेका बेला रेमिट्यान्स भने उच्च दरमा बढेको तथ्यांकले विदेशमा रहेका नेपालीको आम्दानी नेपालको अर्थतन्त्रका लागि झन् महत्वपूर्ण बन्दै गएको देखाएको छ। एक वर्षमा २३ खर्ब ६३ अर्ब रुपैयाँभन्दा बढी रेमिट्यान्स भित्रिनु र यो रकम नेपालको वार्षिक बजेटभन्दा ठूलो हुनु वैदेशिक रोजगारीले नेपाली अर्थतन्त्रमा पुर्‍याइरहेको योगदानको महत्वपूर्ण संकेतका रूपमा देखिएको छ।