मलेसियामा नेपाली राहदानीको दुरुपयोग, भारतीय श्रमिकलाई नक्कली कागजात दिएर काममा लगाएको आरोप
संगम पहरी
काठमाडौं । मलेसियामा भारतीय श्रमिकलाई नक्कली नेपाली राहदानी तथा कागजात दिएर विभिन्न कम्पनीमा काममा लगाइएको आरोप सार्वजनिक भएको छ। रोजगारीका लागि मलेसिया पुगेका भारतीय श्रमिकको शोषण भइरहेको घटनाबारे प्रकाशित एक अनुसन्धानात्मक रिपोर्टले नेपाली राहदानीको नाम र पहिचानसमेत दुरुपयोग भएको विषय उजागर गरेको हो।
मलेसियानाउले १३ अक्टोबर २०२६ मा प्रकाशित गरेको रिपोर्टअनुसार, भारतीय श्रमिकलाई मलेसियामा रोजगारीको प्रलोभन देखाएर ल्याउने र त्यसपछि तलब नदिई विभिन्न कम्पनीमा काम गर्न बाध्य पार्ने गरिएको आरोप छ। यस क्रममा केही श्रमिकलाई नक्कली नेपाली राहदानी दिइएको पीडितहरूले बताएका छन्। उनीहरूलाई एउटा कम्पनीबाट अर्को कम्पनीमा सार्दै काममा लगाइएको र राहदानी नियन्त्रणमा राखिएको पनि रिपोर्टमा उल्लेख छ।
रिपोर्टअनुसार, भारतको उत्तर प्रदेशका रामजान, डानिस र बाब्बर नामका तीन श्रमिकलाई इशा नामका भारतीय एजेन्टले मलेसियामा रोजगारीको अवसर दिलाउने आश्वासन दिएका थिए। उनीहरूलाई सुरुमा खानेकुरा प्याकिङ गर्ने काममा लगाउने र मासिक २ हजार १२७.३३ मलेसियन रिंगिट तलब दिने भनिएको थियो। तर मलेसिया पुगेपछि उनीहरूले प्रतिबद्धताअनुसारको काम र सुविधा नपाएको बताएका छन्।
पीडितका अनुसार, उनीहरूलाई भारी सामान ओसार्ने काममा लगाइएको थियो। काम गर्ने क्रममा ३० देखि ५० किलोग्रामसम्मका बाकस बोक्नुपर्ने र दिनमा १७ घण्टासम्म काम गर्नुपरेको डानिसले बताएका छन्। पर्याप्त खाना नपाएको र लामो समयसम्म काम गर्दा स्वास्थ्यमा समेत समस्या देखिएको उनको भनाइ छ। काम गरेबापतको तलब माग्दा पनि नपाएको र विभिन्न कम्पनीमा सारिएको उनीहरूले आरोप लगाएका छन्।
भारतीय श्रमिकलाई नेपाली राहदानी दिइएको आरोप
रिपोर्टमा उल्लेख भएअनुसार, बाब्बरलाई एउटा कम्पनीबाट अर्को कम्पनीमा सार्ने क्रममा नक्कली नेपाली राहदानी दिइएको थियो। भारतीय नागरिकलाई सम्बन्धित कम्पनीमा काम गर्न अनुमति नभएकाले नेपाली राहदानी आवश्यक पर्ने भन्दै एजेन्टले उक्त कागजात दिएको बाब्बरको दाबी छ। डानिसले पनि आफूलाई सोही कम्पनीमा काम गर्न पठाउनुअघि नक्कली नेपाली राहदानी दिइएको बताएका छन्।
यस घटनाले मलेसियामा विदेशी श्रमिकको भर्ती र रोजगारी प्रक्रियामा नेपाली राहदानीको नाम तथा पहिचान दुरुपयोग भएको हुन सक्ने प्रश्न उठाएको छ। यद्यपि, उक्त राहदानी कसले तयार पारेको थियो, कसरी प्रयोगमा ल्याइयो र यसमा कुनै सरकारी निकाय वा अन्य व्यक्तिको संलग्नता थियो कि थिएन भन्ने विषय रिपोर्टबाट स्वतन्त्र रूपमा पुष्टि हुँदैन।
रिपोर्टअनुसार, बाब्बरलाई पाँच महिनाको अवधिमा तीनवटा कम्पनीमा काम गर्न पठाइएको थियो। उनी फलफूलको थोक कारोबार गर्ने कम्पनीसहित विभिन्न क्षेत्रमा काम गर्न पुगेका थिए। आफूलाई एउटा कम्पनीबाट अर्कोमा सार्ने क्रममा कागजातसमेत परिवर्तन गरिएको उनको आरोप छ।
बाब्बर सेप्टेम्बर १ मा भारत फर्किन सफल भए पनि आर्थिक समस्या र मानसिक तनाव भोग्नुपरेको बताएका छन्। रिपोर्टमा उनीमाथि ६ हजार १२४ मलेसियन रिंगिट ऋणको भार रहेको उल्लेख छ। अर्का श्रमिक रामजान भने राहदानी नियन्त्रणमा लिइएकाले मलेसियामै लुकेर बस्न बाध्य भएको बताइएको छ। उनी पक्राउ पर्ने डर र आवश्यक कागजातको अभावका कारण घर फर्किन नसकेको उनको भनाइ छ।
तलब नदिई कम्पनी परिवर्तन गराउने आरोप
पीडित श्रमिकहरूले आफूहरूलाई काममा लगाउने क्रममा तलब नदिने, राहदानी नियन्त्रणमा राख्ने र रोजगारदाताको इच्छाअनुसार विभिन्न कम्पनीमा पठाउने गरिएको आरोप लगाएका छन्। उनीहरूले काम छाड्न वा सहयोग माग्न खोज्दा थप कठिनाइ भोग्नुपरेको बताएका छन्।
रिपोर्टमा श्रमिकले सहायता खोजेपछि उनीहरूलाई आफू सुरक्षित रहेको देखाउने भिडियो बनाउन दबाब दिइएको आरोपसमेत उल्लेख छ। यस्ता भिडियोमार्फत वास्तविक अवस्था लुकाउन खोजिएको श्रमिक अधिकारकर्मीहरूको भनाइ छ।
भारतको बन्धुवा श्रम उन्मूलनसम्बन्धी राष्ट्रिय अभियान समितिका संयोजक निर्मल गोरानाका अनुसार, उनको संस्थाले मलेसियामा शोषण तथा मानव बेचबिखनको सिकार भएको आरोप लागेका २० भन्दा बढी भारतीय श्रमिकसँग सम्पर्क गरिरहेको छ। उनीहरूलाई उद्धार र आवश्यक सहयोग उपलब्ध गराउनुपर्ने अवस्था रहेको उनले बताएका छन्।
यस घटनासँग सम्बन्धित केही कम्पनीले भने आरोप अस्वीकार गरेका छन्। रिपोर्टमा उल्लेख गरिएको एक कम्पनीले विदेशी नागरिकलाई रोजगारी दिएको अभिलेख नरहेको दाबी गर्दै भारतीय उच्चायोग र श्रम कार्यालयसहित सम्बन्धित निकायलाई अनुसन्धानमा सहयोग गरेको जनाएको छ। त्यसैले रिपोर्टमा उल्लेख भएका सबै कम्पनीलाई दोषी प्रमाणित भइसकेको रूपमा बुझ्न मिल्दैन।
नेपाली राहदानीको सुरक्षामाथि प्रश्न
मलेसियामा भारतीय श्रमिकलाई नक्कली नेपाली राहदानी दिएर काममा लगाइएको आरोपले नेपाली राहदानीको दुरुपयोग र पहिचानसम्बन्धी कागजातको सुरक्षामाथि प्रश्न उठाएको छ। यदि नेपाली नागरिकको विवरण वा राहदानीको नक्कली प्रतिलिपि प्रयोग गरिएको हो भने त्यसले सम्बन्धित व्यक्तिको पहिचान, आप्रवासन अभिलेख र वैदेशिक रोजगारी प्रक्रियामा समस्या सिर्जना गर्न सक्छ।
तर उपलब्ध रिपोर्टले नेपाली राहदानीको वास्तविक विवरण कसैको नाममा जारी भएको थियो वा नक्कली कागजातमा नेपाली पहिचान प्रयोग गरिएको थियो भन्ने विषय स्पष्ट रूपमा पुष्टि गरेको छैन। त्यसैले यस घटनालाई नेपाली राहदानीको दुरुपयोग भएको आरोपका रूपमा बुझ्नुपर्ने हुन्छ।
मलेसियामा रोजगारीका लागि जाने श्रमिकको भर्ती प्रक्रिया, रोजगारदाताको विवरण र कार्यअनुमतिसम्बन्धी कागजातको विश्वसनीयता जाँच्नु आवश्यक रहेको यस घटनाले देखाएको छ। विशेषगरी श्रमिकलाई राहदानी वा अन्य पहिचानसम्बन्धी कागजात परिवर्तन गर्न लगाउने, झूटो विवरण प्रयोग गर्न दबाब दिने वा स्पष्ट जानकारीबिना कम्पनी परिवर्तन गराउने गतिविधि शोषणसँग जोडिन सक्ने जोखिम रहन्छ।
