जोन्सटाउन नरसंहार : धर्मगुरु जिम जोन्सले कसरी ९०० भन्दा बढी अनुयायीको ज्यान लिए ?

आप्रवासन आप्रवासन

अमेरिकामा धार्मिक तथा राजनीतिक प्रभावसमेत स्थापित गरेका धर्मगुरु जिम जोन्सले सन् १९७८ नोभेम्बर १८ मा दक्षिण अमेरिकी देश गुयानास्थित जोन्सटाउनमा ९०० भन्दा बढी आफ्ना अनुयायीको सामूहिक हत्या गराएका थिए । मृतकमध्ये ३०० भन्दा बढी बालबालिका थिए ।

आधुनिक इतिहासकै सबैभन्दा ठूलो सामूहिक आत्महत्याका रूपमा चिनिएको यो घटनालाई बाँच्न सफल अनुयायीहरूले भने सामूहिक हत्या बताएका छन् ।

जिम जोन्सले सन् १९५६ मा अमेरिकाको इन्डियानापोलिसमा ‘पिपुल्स टेम्पल’ नामक धार्मिक संस्था स्थापना गरेका थिए । समाजवादी विचारमा आधारित उक्त संस्थाले आफ्ना सदस्यलाई स्वास्थ्य सेवा र अन्य सामाजिक सुविधा उपलब्ध गराउँथ्यो । जोन्सले जातीय समानता, सहिष्णुता र सामुदायिक एकताको प्रचार गर्थे । यसका कारण विभिन्न उमेर, जाति र आर्थिक पृष्ठभूमिका मानिस उनीप्रति आकर्षित भए । 

संस्थाको प्रभाव बढ्दै गएपछि जोन्सले क्यालिफोर्नियामा आफ्नो गतिविधि विस्तार गरे । सन् १९७१ मा सानफ्रान्सिस्को पुगेपछि उनी स्थानीय राजनीतिमा समेत प्रभावशाली बने । उदारवादी मेयर जर्ज मोस्कोनले उनलाई नगरको आवास प्राधिकरणको अध्यक्ष नियुक्त गरेका थिए । अमेरिकी उपराष्ट्रपति पदका उम्मेदवार वाल्टर मोन्डेल र राष्ट्रपति जिम्मी कार्टरकी पत्नी रोजलिन कार्टरसँग समेत उनको सम्पर्क थियो । 

तर, सन् १९७० को दशकमा जोन्स एम्फेटामिन र बार्बिचुरेट्सजस्ता लागुऔषधको दुरुपयोग गर्न थाले । उनी क्रमशः शंकालु र नियन्त्रणमुखी बन्दै गए । सन् १९७७ मा सार्वजनिक भएको एक खोजमूलक समाचारमा संस्थाबाट बाहिरिएका सदस्यहरूले अनुशासनका नाममा सार्वजनिक रूपमा कुटपिट हुने गरेको खुलासा गरेका थिए । 

त्यसपछि अमेरिकी अधिकारीको कारबाहीबाट बच्न जोन्स आफ्ना अनुयायीसहित गुयानामा निर्माण भइरहेको बस्तीमा पुगे । ‘जोन्सटाउन’ नाम दिइएको उक्त बस्तीमा करिब एक हजार अनुयायीलाई बसाइएको थियो । बाहिरी संसारसँगको सम्पर्क सीमित गरेर जोन्सले उनीहरूलाई परिवार र पुरानो जीवनबाट अलग राखे । त्यहाँ रेडियो, बिबिसिलगायत बाहिरी सञ्चारमाध्यमको पहुँच थिएन । जोन्सको भाषण चौबीसै घण्टा  लाउडस्पिकरमार्फत सुनाइन्थ्यो । 

जोन्सले अमेरिकाबाट आफूहरूलाई समाप्त पार्न शक्ति परिचालित भइरहेको भन्दै अनुयायीमा डर र शंका फैलाएका थिए । परिवारका सदस्यले एकअर्काको निगरानी गर्नुपर्ने र भाग्न खोज्ने व्यक्तिको सूचना दिनुपर्ने अवस्था सिर्जना गरिएको थियो । 

नरसंहारको सुरुवात

जोन्सका अनुयायीहरूलाई जबर्जस्ती राखिएको आशंकामा आफन्तहरूले अमेरिकी अधिकारीसमक्ष उजुरी र अभियान चलाएका थिए । त्यसपछि अमेरिकी सांसद लियो रायन सन् १९७८ नोभेम्बरमा जोन्सटाउनको अवस्था बुझ्न पत्रकारसहित त्यहाँ पुगे । 

भ्रमणका क्रममा केही अनुयायीले आफूहरू घर फर्कन चाहेको भन्दै सांसदको टोलीलाई गोप्य सन्देश दिएका थिए । उनीहरूलाई बाहिर लैजान सहमति भएपछि थप मानिसले पनि जोन्सटाउन छाड्न इच्छा देखाए । यसबाट आक्रोशित जोन्सका समर्थक बन्दुकधारीले विमानस्थलमा सांसद रायन र पत्रकारसहित पाँच जनाको हत्या गरे । 

त्यसपछि जोन्सले बस्तीमा भेला भएका अनुयायीलाई अमेरिकी अधिकारीले उनीहरूका बालबालिका र वृद्धवृद्धामाथि यातना दिने भन्दै डर देखाए । उनले आत्महत्या गर्नु नै एकमात्र विकल्प भएको भन्दै साइनाइड मिसाइएको फलफूलको पेय पदार्थ सेवन गर्न लगाए । यसरी ९०० भन्दा बढी मानिसको ज्यान गयो । 

घटनाबाट बाँच्न सफल पूर्वअनुयायी लाउरा जोन्स्टन कोलले यसलाई सामूहिक आत्महत्या नभई सामूहिक हत्या भएको बताएकी थिइन् । उनका अनुसार जोन्सले झुट र भय फैलाएर मानिसको बाँच्ने इच्छासमेत समाप्त पारेका थिए । यस घटनामा परिवारका सदस्य गुमाएका टिम कार्टरले यसलाई निरर्थक मृत्यु र ठूलो मानवीय क्षतिका रूपमा स्मरण गरेका छन् । 

बीबीसीबाट