इरानले अमेरिकाले आफ्नो देशमाथि नयाँ हवाई आक्रमण गरेर युद्धविरामको ‘गम्भीर उल्लङ्घन’ गरेको आरोप लगाएको छ। 

अमेरिकी सेन्ट्रल कमान्ड (सेन्टकम) ले भने सोमबार दक्षिणी इरानमा इरानी क्षेप्यास्त्र अखडा र खानीहरू राख्ने प्रयास गरिरहेका डुङ्गाहरूलाई लक्षित गरी ‘आत्मरक्षाका लागि आक्रमण’ गरिएको जनाएको छ। 

इरानको परराष्ट्र मन्त्रालयले होर्मोजगान क्षेत्रमा भएको यस आक्रामक र अनुचित कदमको परिणामको जिम्मेवार अमेरिका नै हुने चेतावनी दिएको छ। होर्मोजगान क्षेत्र रणनीतिक रूपमा महत्त्वपूर्ण स्ट्रेट अफ होर्मुजको तटमा अवस्थित छ, जसलाई इरानले ठप्प पारेपछि विश्वभर ऊर्जाको मूल्यमा भारी वृद्धि भएको छ। यो नयाँ सैन्य टकरावले जारी द्वन्द्व अन्त्य गर्ने उद्देश्यले भइरहेका शान्ति वार्ताहरूमा कस्तो असर पार्ने हो भन्ने कुरा अझै स्पष्ट भइसकेको छैन।

इरानी मन्त्रालयले जारी गरेको विज्ञप्तिमा भनिएको छ, ‘कुनै शङ्का बिना, इरानको इस्लामिक गणतन्त्रले कुनै पनि दुष्टताको जवाफ नदिई छोड्ने छैन र इरानी जनताको रक्षा गर्न हिचकिचाउने छैन।’

गत फेब्रुअरी २८ मा अमेरिका र इजरायलले इरानमाथि कयौँ घातक आक्रमण गरेपछि यो युद्ध सुरु भएको थियो, जसमा इरानका सर्वोच्च नेताको समेत ज्यान गएको थियो। हप्तौँको तीव्र लडाइँपछि अप्रिल ८ मा दुई पक्षबिच युद्धविरामको सहमति भएको थियो र मे महिनाको सुरुमा भएको एउटा ठुलो भिडन्तबाहेक यो युद्धविरामलाई दुवै पक्षले धेरै हदसम्म पालना गर्दै आएका थिए। तर, सोमबारको घटनाले स्थितिलाई पुनः तनावपूर्ण बनाएको छ। 

सेन्टकमले आफ्ना सैनिकहरूलाई इरानी बलहरूबाट हुन सक्ने खतराबाट जोगाउन दक्षिणी इरानमा आत्मरक्षाका लागि यी आक्रमणहरू गरिएको दाबी गरे पनि आक्रमणको सटीक स्थान भने खुलाएको छैन। न्युयोर्क टाइम्सले एक अधिकारीलाई उद्धृत गर्दै दक्षिणी बन्दरगाह सहर बन्दर अब्बास नजिकैको क्षेत्रलाई निशाना बनाइएको उल्लेख गरेको छ, जहाँ स्ट्रेट अफ होर्मुजमा अवस्थित इरानी नौसेनाको मुख्य अखडा रहेको छ। 

इरानी सरकारी सञ्चारमाध्यमले पनि बन्दर अब्बासमा ठुला विस्फोटका आवाजहरू सुनिएपछि स्थानीय अधिकारीहरूले अनुसन्धान सुरु गरेको बताएका थिए। पछि इरानको इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कर्प्स (आईआरजीसी) ले आफ्नो हवाई क्षेत्रमा प्रवेश गरेको एउटा अमेरिकी ड्रोन खसालेको र एउटा फाइटर जेटमाथि फायर गरेको दाबी गरे पनि यो घटना कहिले भएको हो भन्ने स्पष्ट पारेको छैन।

यो सैन्य टकराब यस्तो समयमा भएको छ, जब वर्तमान युद्धविरामको अवधि बढाउने र अन्ततः द्वन्द्व अन्त्य गर्ने उद्देश्यका साथ वार्ताहरू भइरहेका छन्। अमेरिकी विदेशमन्त्री एन्टोनी ब्लिन्कनले वार्ताबाट सम्झौता हुन अझै सम्भव रहेको तर यसका लागि केही दिन लाग्ने बताएका छन्। 

यसैबिच, राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले साताको अन्त्यमा सुरुमा सम्झौता नजिक पुगेको सङ्केत गरे पनि पछि आफ्ना वार्ताकारहरूलाई सम्झौताका लागि ‘हतार नगर्न’ निर्देशन दिएको बताएका थिए। अमेरिकी सञ्चारमाध्यमका अनुसार सम्भावित सम्झौता कुनै अन्तिम समाधान नभएर ६० दिनको युद्धविराम थप, होर्मुज जलमार्गलाई पुनः खोल्ने र इरानको आणविक कार्यक्रममाथि थप वार्ता अघि बढाउने योजना समेटिएको एउटा समझदारी पत्र मात्र हो। इरानले पनि सोमबार वार्तामा केही प्रगति भएको स्वीकार गरे पनि सम्झौता ‘तत्कालै भइहाल्ने अवस्थामा नरहेको’ प्रस्ट पारेको छ।

वार्तामा मुख्य अवरोधको रूपमा विदेशमा रोक्का राखिएको इरानी रकम फुकुवा गर्नुपर्ने तेहरानको माग रहेको बताइएको छ। यो शान्ति वार्ताको मुख्य मध्यस्थता पाकिस्तानले गरिरहेको भए पनि इरानी वार्ताकारहरू यस हप्ता कतारी मध्यस्थकर्ताहरूसँग दोहामा वार्ता गरिरहेका छन्। 

दोहा भ्रमणबारे जानकारी पाएका एक अधिकारीले रोयटर्स समाचार एजेन्सीलाई बताए अनुसार इरानको केन्द्रीय बैंकका गभर्नरले सोमबारको वार्तामा भाग लिएर रोक्का गरिएका सम्पत्तिबारे छलफल गरेका थिए। सो क्रममा मुख्यतया इरानको उच्च संवर्धित युरेनियमको भण्डार र होर्मुज जलमार्गको विषयमा छलफल केन्द्रित थियो। 

गत फेब्रुअरी २८ मा युद्ध सुरु भएदेखि नै इरानले विश्वको कुल तेल आपूर्तिको झण्डै पाँच भाग ओगट्ने यो महत्त्वपूर्ण जलमार्गलाई प्रभावकारी रूपमा बन्द गरिदिएको छ। अमेरिका, इजरायल र धेरै पश्चिमी देशहरूले इरानले आणविक हतियार बनाउनका लागि युरेनियम संवर्द्धन गरिरहेको आरोप लगाउँदै आएका छन् भने इरानले आफ्नो आणविक कार्यक्रम विशुद्ध शान्तिपूर्ण उद्देश्यका लागि मात्र भएको दाबी गर्दै आएको छ।