अमेरिका र इरानबीच पश्चिम एशियामा जारी द्वन्द्व अन्त्य गर्ने उद्देश्यले भएको अन्तरिम सम्झौताले युद्ध रोक्ने आशा जगाएको छ । तर सम्झौताको कार्यान्वयन प्रक्रिया र विस्तृत प्रावधानबारे अझै स्पष्ट जानकारी सार्वजनिक भएको छैन ।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले सोमबार अमेरिका र इरानबीच युद्ध अन्त्यका लागि प्रारम्भिक सम्झौता भइसकेको बताएका थिए । यद्यपि उनले सम्झौताका विस्तृत विवरण सार्वजनिक गरेका छैनन् । दुवै पक्षले स्थायी युद्धविरामका लागि थप वार्ता आवश्यक रहेको बताएका छन् ।सम्झौताअनुसार अप्रिलमा घोषणा गरिएको युद्धविरामलाई थप ६० दिनका लागि विस्तार गरिनेछ । साथै, इरानले प्रभावकारी रूपमा अवरुद्ध गरेको स्ट्रेट अफ होर्मुज पुनः सञ्चालनमा ल्याइनेछ । विश्वको करिब २० प्रतिशत तेल व्यापार यही जलमार्गबाट हुने भएकाले यसको पुनः सञ्चालनलाई विश्व अर्थतन्त्रका लागि महत्वपूर्ण मानिएको छ ।

अर्को चरणको वार्तामा इरानको आणविक कार्यक्रमसँग सम्बन्धित जटिल विषयमा छलफल हुने अपेक्षा गरिएको छ । तर इरानको क्षेप्यास्त्र कार्यक्रम तथा क्षेत्रीय सशस्त्र समूहहरूलाई दिइने समर्थनजस्ता विषय तत्काल वार्ताको एजेन्डामा नरहेको जनाइएको छ ।

सात औद्योगिक राष्ट्रहरूको समूह जी–७ को शिखर सम्मेलनमा सहभागी हुन फ्रान्स पुगेका ट्रम्पले आगामी शुक्रबार स्विट्जरल्यान्डको जेनेभामा सम्झौताको औपचारिक हस्ताक्षर समारोह आयोजना गरिने बताएका छन् । समारोहमा अमेरिकी उपराष्ट्रपति जेडी भान्स सहभागी हुने जनाइएको छ ।

सम्झौतासम्बन्धी खबर सार्वजनिक भएपछि सोमबार अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा तेलको मूल्य घटेको थियो । स्ट्रेट अफ होर्मुज बन्द भएपछि बढेको मूल्य मार्चयताकै न्यून स्तरमा झरेको थियो । मंगलबार भने बजार केही सतर्क देखिएको छ । एशियाली कारोबारमा ब्रेन्ट क्रुडको मूल्य प्रतिब्यारेल ०.३ प्रतिशतले घटेर ८२ डलर ९६ सेन्टमा पुगेको छ ।द्वन्द्व व्यवस्थापन सम्झौताको सबैभन्दा महत्वपूर्ण पक्ष मानिएको छ । जारी द्वन्द्वमा हालसम्म करिब सात हजार जनाको मृत्यु भएको बताइएको छ, जसमा अधिकांश इरान र लेबनानका नागरिक छन् । यस संघर्षले विश्व ऊर्जा बजारमा समेत गम्भीर प्रभाव पारेको छ ।

इरानी राष्ट्रपति मसुद पेजेशकियानले अन्तरिम सम्झौतालाई युद्ध रोक्ने दिशामा महत्वपूर्ण कदम भनेका छन् । तर उनले दीर्घकालीन शान्ति सुनिश्चित गर्ने अन्तिम सम्झौता अझै हुन बाँकी रहेको स्पष्ट पारेका छन् ।

उपराष्ट्रपति भान्सले हस्ताक्षर भएको समझदारीपत्रलाई प्रारम्भिक ढाँचाको दस्तावेजको संज्ञा दिएका छन् । उनका अनुसार आगामी केही दिनभित्र यसको विस्तृत विवरण सार्वजनिक गरिनेछ । उनले इरानका लागि उल्लेखनीय प्रतिबन्ध राहत प्याकेज पनि सम्झौतामा समावेश रहेको बताएका छन् ।

अमेरिकी तथा इरानी अधिकारीहरूका अनुसार सम्झौता पूर्ण रूपमा कार्यान्वयन भएमा इरानमाथिका आर्थिक प्रतिबन्धहरू खुकुलो पारिने, विदेशमा रोक्का राखिएका सम्पत्ति फुकुवा गरिने तथा खाडी मुलुकहरूको सहयोगमा करिब ३०० अर्ब डलरको इरान पुनर्निर्माण कोष स्थापना गरिने सम्भावना छ ।

तर त्यसका लागि इरानले आणविक हतियार नबनाउने तथा लेबनानको हिजबुल्लाहजस्ता समूहलाई समर्थन नगर्ने अमेरिकी माग पूरा गर्नुपर्नेछ । इरानले भने आफूले कहिल्यै आणविक हतियार विकास गर्ने उद्देश्य नराखेको दाबी गर्दै आएको छ ।

यद्यपि सम्झौताले स्ट्रेट अफ होर्मुज खुल्ने बाटो बनाए पनि जहाज सञ्चालक कम्पनीहरू अझै पूर्ण रूपमा आश्वस्त भएका छैनन् । उनीहरूका अनुसार वास्तविक सुरक्षा अवस्था सुनिश्चित भएपछि मात्र समुद्री यातायात पूर्ण रूपमा सामान्य अवस्थामा फर्किनेछ ।

यसैबीच लेबनानको अवस्था पनि वार्ताको संवेदनशील विषय बनेको छ । इरानले लेबनानमा पूर्ण युद्धविराम हुनुपर्ने बताएको छ । तर इजरायली प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतन्याहुले दक्षिण लेबनानमा इजरायली सेना यथावत रहने र आवश्यक परे हिजबुल्लाहविरुद्ध कारबाही जारी रहने बताएका छन् ।

अमेरिकी अधिकारीहरूले लेबनानबाट इजरायली सेना फिर्ता हुनु सम्झौताको अनिवार्य शर्त नभएको स्पष्ट पारेका छन् । इरानी विदेशमन्त्री अब्बास अराघचीले भने लेबनानमाथिको इजरायली आक्रमण तत्काल रोक्नुपर्ने माग गरेका छन् । नेतन्याहुले इजरायल इरानसँगको वार्तामा प्रत्यक्ष रूपमा संलग्न नभएको उल्लेख गर्दै दक्षिणी लेबनानमा सेना तैनाथ गर्ने तथा हिजबुल्लाहबाट हुने आक्रमणको जवाफ दिने अधिकार सुरक्षित रहेको बताएका छन् ।