इरानसँगको युद्धमा अमेरिकाले प्रयोग गरिसक्यो अधिकांश लामो दूरीका क्षेप्यास्त्र ?

अन्तर्राष्ट्रिय समाचार संस्था रोयटर्सले अमेरिकी सरकारभित्रका विषयमा जानकारी राख्ने तीन स्रोतलाई उद्धृत गर्दै सार्वजनिक गरेको समाचारअनुसार यसले भविष्यमा अन्य सम्भावित युद्ध वा सुरक्षा संकटको सामना गर्ने अमेरिकी सैन्य क्षमतामाथि गम्भीर प्रश्न उठाएको छ ।

समाचारअनुसार अमेरिकी स्थल सेनाले प्रयोग गर्ने आर्मी ट्याक्टिकल मिसाइल सिस्टम र प्रेसिजन स्ट्राइक मिसाइलको मौज्दात निकै न्यून स्तरमा पुगेको छ । दुई स्रोतका अनुसार अमेरिकाले यी दुवै प्रकारका क्षेप्यास्त्रमध्ये लगभग सबै प्रयोग गरिसकेको छ । यस्ता हतियारको मौज्दात यति धेरै घटेको विषय यसअघि सार्वजनिक भएको थिएन ।

यी दुवै क्षेप्यास्त्र अमेरिकी सेनाका अत्याधुनिक लामो दूरीका सतहबाट सतहमै प्रहार गर्न सक्ने हतियार हुन् । यिनले सुरक्षित दूरीबाट अत्यन्त सटीक रूपमा लक्ष्यमा आक्रमण गर्न सक्ने भएकाले अमेरिकी सेनाको महत्वपूर्ण हतियार प्रणालीका रूपमा चिनिन्छन् । प्रत्येक क्षेप्यास्त्रको मूल्य १० लाख अमेरिकी डलरभन्दा बढी पर्ने बताइएको छ ।

आर्मी ट्याक्टिकल मिसाइल सिस्टम अमेरिकी सेनाले लामो समयदेखि प्रयोग गर्दै आएको क्षेप्यास्त्र हो भने प्रेसिजन स्ट्राइक मिसाइल यसको नयाँ तथा अझ उन्नत संस्करण हो । अमेरिकी सेनाले पुरानो प्रणालीलाई क्रमशः हटाउँदै नयाँ पुस्ताको प्रेसिजन स्ट्राइक मिसाइललाई मुख्य हतियारका रूपमा विकास गरिरहेको छ । यसका लागि सन् २०२७ सम्म ठूलो संख्यामा नयाँ क्षेप्यास्त्र खरिद गर्ने योजना पनि अघि बढाइएको छ ।

आर्मी ट्याक्टिकल मिसाइल सिस्टमले युक्रेन युद्धमा पनि महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको थियो । अमेरिकाले उपलब्ध गराएका यस्ता क्षेप्यास्त्र प्रयोग गरेर युक्रेनी सेनाले रुसभित्र रहेका सैन्य लक्ष्यमा आक्रमण गरेको थियो । इरानसँगको युद्धमा पनि यी हतियार व्यापक रूपमा प्रयोग गरिएको बताइएको छ ।

स्रोतहरूका अनुसार लामो दूरीका सटीक क्षेप्यास्त्रको मौज्दात तीव्र रूपमा घटेपछि राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले भविष्यमा इरानमाथि पुनः ठूलो सैन्य आक्रमण गर्न चाहेमा जोखिमपूर्ण विकल्प रोज्नुपर्ने अवस्था आउन सक्छ । यस्ता क्षेप्यास्त्र कम भएपछि लक्ष्यमा आक्रमण गर्न मानवचालित लडाकु विमान वा बमवर्षक विमानको प्रयोग बढाउनुपर्ने सम्भावना रहेको विश्लेषण गरिएको छ । यस्तो विकल्पले सैन्य जोखिम पनि बढाउने बताइएको छ ।

यद्यपि स्रोतहरूले अमेरिकासँग अहिले कति संख्यामा यस्ता क्षेप्यास्त्र बाँकी छन् भन्ने खुलाएका छैनन् । उनीहरूले राष्ट्रिय सुरक्षासँग सम्बन्धित संवेदनशील जानकारी भएकाले आफ्नो परिचय पनि सार्वजनिक नगर्ने सर्तमा प्रतिक्रिया दिएका हुन् ।

फेब्रुअरीमा राष्ट्रपति ट्रम्पले इजरायलसँग मिलेर इरानविरुद्ध सैन्य अभियान सुरु गरेका थिए । त्यतिबेला उनले युद्ध छोटो समयमै समाप्त हुने अपेक्षा व्यक्त गरेका थिए । तर पाँच महिनासम्म युद्ध जारी रहँदा अमेरिकी हतियारको मौज्दातमा ठूलो कमी आएको बताइएको छ ।

तीन स्रोतका अनुसार लामो समयसम्म युद्ध जारी रहेमा अमेरिकाको रुस, चीनजस्ता सम्भावित प्रतिद्वन्द्वीलाई रोक्ने क्षमता प्रभावित हुन सक्ने चिन्ता अमेरिकी प्रशासनभित्र बढ्दै गएको छ । यदि अर्को कुनै क्षेत्रमा नयाँ द्वन्द्व सुरु भएमा आवश्यक अत्याधुनिक हतियारको अभाव हुन सक्ने उनीहरूको आकलन छ ।

यद्यपि अर्का एक स्रोतले अमेरिकासँग विश्वभर रहेका सैन्य भण्डारबाट आवश्यक हतियार पुनः आपूर्ति गर्ने क्षमता रहेको बताएका छन् । उनका अनुसार मध्यपूर्वमा अमेरिकी सैन्य गतिविधिको नेतृत्व गरिरहेको सेन्ट्रल कमान्डले आवश्यकताअनुसार विभिन्न क्षेत्रमा रहेका अमेरिकी हतियार भण्डारबाट आपूर्ति व्यवस्थापन गरिरहेको छ ।

यस विषयमा प्रतिक्रिया दिँदै ह्वाइट हाउसले अमेरिकासँग विश्वका अन्य कुनै पनि देशभन्दा धेरै हतियार रहेको जनाएको छ । राष्ट्रपति ट्रम्पको वक्तव्य उद्धृत गर्दै ह्वाइट हाउसले अमेरिकासँग आवश्यकताभन्दा धेरै सैन्य सामग्री रहेको र अमेरिकी रक्षा उद्योगहरूले इतिहासकै उच्च दरमा नयाँ हतियार उत्पादन गरिरहेको दाबी गरेको छ । ट्रम्पले रक्षा उद्योगहरूले उत्पादन क्षमता विस्तार गर्दै नयाँ कारखाना र उपकरणमा पनि ठूलो लगानी गरिरहेको बताएका छन् ।

यद्यपि रक्षा तथा सुरक्षा विश्लेषकहरूले केही प्रकारका क्षेप्यास्त्र, तोपका गोला र अन्य सैन्य सामग्रीको उत्पादन बढिरहेको स्वीकार गरे पनि लामो समयसम्म चल्ने युद्धका लागि त्यो पर्याप्त नहुन सक्ने चेतावनी दिएका छन् । उनीहरूका अनुसार अत्याधुनिक क्षेप्यास्त्र उत्पादन गर्न समय लाग्ने भएकाले युद्धका क्रममा मौज्दात पुनः भर्न चुनौती हुन सक्छ ।

आर्मी ट्याक्टिकल मिसाइल सिस्टम, प्रेसिजन स्ट्राइक मिसाइल तथा थाड प्रतिरक्षा प्रणाली निर्माण गर्ने कम्पनी लकहिड मार्टिनले यस विषयमा तत्काल कुनै प्रतिक्रिया दिएको छैन । त्यस्तै, टमाहक क्रुज क्षेप्यास्त्र र प्याट्रियट प्रतिरक्षा प्रणाली निर्माण गर्ने कम्पनी रेथियनले पनि टिप्पणी गर्न अस्वीकार गरेको छ ।

अमेरिकी रक्षा मन्त्रालयका प्रमुख प्रवक्ता शन पार्नेलले भने अमेरिकी सेना विश्वकै सबैभन्दा शक्तिशाली सैन्य शक्ति रहेको बताएका छन् । उनका अनुसार राष्ट्रपतिले आवश्यक ठानेको जुनसुकै समय र स्थानमा सैन्य कारबाही सञ्चालन गर्न अमेरिकासँग पर्याप्त क्षमता र हतियार उपलब्ध छन् । उनले विभिन्न क्षेत्रमा सफल सैन्य अभियान सञ्चालन गर्दै आएको र देश तथा राष्ट्रिय हितको रक्षा गर्न आवश्यक सबै सैन्य साधन अमेरिकासँग रहेको दाबी गरेका छन् ।

समाचारअनुसार पछिल्लो एक सातादेखि अमेरिकी प्रशासनभित्र इरानविरुद्धको सैन्य अभियान अझ कति समयसम्म जारी राख्ने भन्ने विषयमा गम्भीर छलफल भइरहेको छ । लामो दूरीका सटीक क्षेप्यास्त्रको मौज्दात निरन्तर घटिरहेकाले अन्य सम्भावित संकटका लागि आवश्यक सैन्य तयारी कमजोर हुने चिन्ता अधिकारीहरूले व्यक्त गरेका छन् ।

स्रोतमध्ये एकका अनुसार अमेरिकी प्रशासनले इरानी लक्ष्यमाथि मानवचालित विमानबाट बम वर्षाउने जोखिम कम गर्न लामो दूरीका सटीक क्षेप्यास्त्रको प्रयोगलाई प्राथमिकता दिएको थियो । त्यसकै परिणामस्वरूप यस्ता हतियारको मौज्दात तीव्र रूपमा घटेको हो ।

रणनीतिक तथा अन्तर्राष्ट्रिय अध्ययन केन्द्रले मार्चमा सार्वजनिक गरेको प्रतिवेदनमा पनि इरानविरुद्धको युद्धमा यस्ता क्षेप्यास्त्र प्रयोग भएको उल्लेख गरिएको थियो । प्रतिवेदनअनुसार प्रेसिजन स्ट्राइक मिसाइल नयाँ प्रणाली भएकाले यसको प्रारम्भिक मौज्दात नै सीमित थियो ।

यसैबीच, अमेरिकी सैन्य अधिकारीहरूले राष्ट्रपति ट्रम्पलाई पछिल्ला केही सातादेखि प्रतिरक्षात्मक हतियारको मौज्दात पनि तीव्र रूपमा घटिरहेको जानकारी गराउँदै आएका छन् । विशेषगरी ब्यालिस्टिक क्षेप्यास्त्र अवरोध गर्न प्रयोग हुने प्याट्रियट प्रतिरक्षा प्रणालीको मौज्दात उल्लेखनीय रूपमा घटेको बताइएको छ ।

रणनीतिक तथा अन्तर्राष्ट्रिय अध्ययन केन्द्रले गत साता सार्वजनिक गरेको अर्को प्रतिवेदनमा फेब्रुअरीदेखि जुलाईसम्म अमेरिकाले आफ्नो प्याट्रियट प्रतिरक्षा क्षेप्यास्त्रमध्ये करिब ६५ प्रतिशत प्रयोग गरिसकेको अनुमान गरिएको छ । त्यस्तै, थाड प्रतिरक्षा प्रणालीका अवरोधक क्षेप्यास्त्रको मौज्दात युद्ध सुरु हुँदाको तुलनामा कम्तीमा ३८ प्रतिशतले घटेको उल्लेख गरिएको छ ।

रोयटर्सले ती आधिकारिक तथ्यांक प्रत्यक्ष रूपमा हेर्न नपाए पनि दुई स्रोतले उक्त विवरण अमेरिकी आन्तरिक अभिलेखसँग मेल खाने बताएका छन् ।

त्यस्तै, युद्ध सुरु भएयता अमेरिकाले आफ्नो विश्वव्यापी टमाहक क्रुज क्षेप्यास्त्रको करिब आधाभन्दा केही कम मौज्दात पनि प्रयोग गरिसकेको एक स्रोतले बताएका छन् । टमाहक अमेरिकी नौसेनाले युद्धपोत र पनडुब्बीबाट प्रहार गर्ने लामो दूरीको क्रुज क्षेप्यास्त्र हो । यसले पाइलटको ज्यान जोखिममा नपारी बलियो सुरक्षा घेराभित्र रहेका लक्ष्यमा आक्रमण गर्न सक्ने क्षमता राख्छ । यद्यपि टमाहक क्षेप्यास्त्रको मौज्दातसम्बन्धी दाबीलाई रोयटर्सले स्वतन्त्र रूपमा पुष्टि गर्न सकेको छैन ।

अमेरिकाले अहिले आफ्नो हतियार भण्डार पुनः भर्ने प्रक्रियालाई तीव्र बनाएको छ । रेथियनले अमेरिकी रक्षा मन्त्रालयसँग टमाहक क्षेप्यास्त्र तथा अन्य सैन्य सामग्रीको उत्पादन बढाउने बहुवर्षीय प्रारम्भिक सम्झौता गरेको छ । अमेरिकी प्रशासनले युद्धका क्रममा घटेको हतियारको मौज्दात पुनः निर्माण गर्न उत्पादन क्षमता विस्तारलाई प्राथमिकतामा राखेको जनाएको छ ।