इरानद्वारा जोर्डनतर्फ क्षेप्यास्त्र प्रहार, अमेरिकाले पाँच इरानी तेल ट्यांकर ध्वस्त पारेपछि तनाव चुलियो

अमेरिकी सेनाले पाँचवटा इरानी तेल ट्यांकरमाथि हमला गरेपछि इरानले त्यसको जवाफमा जोर्डनतर्फ ब्यालिस्टिक क्षेप्यास्त्र प्रहार गरेको छ । अमेरिकी सैन्य उपस्थितिसँग जोडिएको भन्दै उसले जोर्डनलाई आक्रमण गरेको हो । यी घटनाक्रमसँगै अमेरिका र इरानबीच जारी सैन्य तनाव थप गहिरिएको छ र मध्यपूर्वमा द्वन्द्व फैलिने जोखिम बढेको छ ।

अमेरिकी सेनाको सेन्ट्रल कमान्ड (सेन्टकम) का अनुसार, इरानले पछिल्ला दुई दिनमा अमेरिकी नौसेनाको एउटा युद्धपोतलाई दुईपटक ब्यालिस्टिक क्षेप्यास्त्रबाट निशाना लगाउने प्रयास गरेको थियो । दुवै प्रयास असफल भएको र अमेरिकी युद्धपोतले आक्रमणबाट बचेर क्षेत्रीय जलक्षेत्रमा आफ्नो गस्तीलाई निरन्तरता दिएको सेन्टकमले जनाएको छ । ती घटनामा कुनै पनि अमेरिकी सैनिक घाइते नभएको बताइएको छ ।

त्यसपछि अमेरिकी सेनाले ओमानको खाडीमा रहेका चारवटा कच्चा तेल बोक्ने ट्यांकर र फारसको खाडीमा इरानको महत्वपूर्ण तेल निर्यात केन्द्र खार्ग टापुनजिक रहेको अर्को ट्यांकरमाथि आक्रमण गरेको हो । अमेरिकी सेनाका अनुसार आक्रमण गर्नुअघि ती जहाजका चालक दललाई जहाज छाड्न निर्देशन दिइएको थियो ।

जोर्डनमाथि इरानको क्षेप्यास्त्र हमला

अमेरिकी आक्रमणपछि इरानले जोर्डनलाई निशाना बनाएको हो । इरानले जोर्डनस्थित मुवाफ्फक सल्ती एयर बेसलाई लक्षित गरी क्षेप्यास्त्र प्रहार गरेको जनाएको छ । उक्त हवाई आधार अमेरिकी सेनाले प्रयोग गर्ने प्रमुख क्षेत्रीय सैन्य सुविधामध्ये एक हो ।

जोर्डनको सेनाका अनुसार इरानले प्रहार गरेका २० ब्यालिस्टिक क्षेप्यास्त्रमध्ये १८ वटा जोर्डनको हवाई प्रतिरक्षा प्रणालीले आकाशमै रोकिदिएको थियो । बाँकी दुई क्षेप्यास्त्र भने मानिसको बसोबास नभएका क्षेत्रमा खसेका थिए । आक्रमणबाट कुनै मानवीय क्षति नभएको जोर्डनको सेनाले जनाएको छ ।

इरानले भने अमेरिकी सैन्य कारबाहीको प्रतिशोध जारी राख्ने संकेत दिएको छ । उसले बहराइन र कुवेतका बन्दरगाहनजिक रहेका तेल ट्यांकरलाई समेत चेतावनी दिएको छ ।

इरानी सरकारी प्रसारक आईआरआईबीले इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कप्र्स (आईआरजीसी) लाई उद्धृत गर्दै बहराइन र कुवेतका बन्दरगाहमा रहेका तेल ट्यांकरका चालक दललाई तत्काल जहाज छाड्न चेतावनी दिएको जनाएको छ । इरानले ती जहाजलाई अमेरिकी सैन्य गतिविधिमा सहयोग गर्ने देशसँग सम्बन्धित भन्दै भविष्यमा तिनलाई पनि निशाना बनाउन सक्ने चेतावनी दिएको छ ।

खार्ग टापुनजिकै ट्यांकरमा हमला

अमेरिकाले ध्वस्त पारेका ट्यांकरमध्ये एउटा इरानको तेल निर्यातको प्रमुख केन्द्र खार्ग टापुबाट करिब चार माइलको दूरीमा रहेको जनाइएको छ । अर्को ट्यांकर ओमानको खाडीस्थित जास्क तटबाट नजिकै आक्रमणमा परेको थियो । दुवै जहाजका चालक दललाई लाइफबोटमार्फत सुरक्षित रूपमा किनारतर्फ लगिएको बताइएको छ ।

खार्ग टापु इरानको तेल निर्यातका लागि अत्यन्त महत्वपूर्ण पूर्वाधार हो । त्यस क्षेत्रनजिक अमेरिकी सैन्य कारबाही हुनुले इरानको ऊर्जा निर्यात र स्ट्रेट अफ होर्मुज आसपासको समुद्री सुरक्षामाथि थप दबाब सिर्जना गरेको छ ।

‘इरानले अमेरिकी जहाजलाई निशाना बनाए हरेकपटक ट्यांकर गुमाउने’

अमेरिकी विदेशमन्त्री मार्को रुबियोले इरानलाई अमेरिकी नौसैनिक जहाजमाथि आक्रमणको प्रयास जारी राखे त्यसको मूल्य चुकाउनुपर्ने चेतावनी दिएका छन् । कोलम्बियाको बारान्कियामा पत्रकारहरूसँग कुरा गर्दै रुबियोले इरानले अमेरिकी नौसैनिक जहाजलाई निशाना बनाउन खोज्ने प्रत्येकपटक अमेरिकाले इरानी तेल ट्यांकरलाई निशाना बनाउने बताएका छन् ।

पछिल्लो अमेरिकी कारबाही सप्ताहन्तमा गरिएको अर्को सैन्य हमलापछि भएको हो । त्यसबेला आईआरजीसीले अमेरिकी विमानवाहक युद्धपोत र निर्देशित क्षेप्यास्त्रवाहक विध्वंसकलाई निशाना बनाउने प्रयास गरेको अमेरिकी पक्षको दाबी थियो । त्यसपछि अमेरिकाले तीनवटा इरानी कच्चा तेल ट्यांकरमाथि कारबाही गरेको थियो ।

यसरी हेर्दा केही दिनमै अमेरिकी र इरानी सेनाबीच समुद्री क्षेत्रमा प्रत्यक्ष टकरावका घटना बढिरहेका छन् ।

स्ट्रेट अफ होर्मुजमा अमेरिकी दबाब

अमेरिकाले इरानमाथि आर्थिक तथा सैन्य दबाब बढाउने रणनीतिअन्तर्गत स्ट्रेट अफ होर्मुज वरिपरिका क्षेत्रमा आफ्नो ध्यान केन्द्रित गरेको छ । विश्वको महत्वपूर्ण तेल ढुवानी मार्गमध्ये एक रहेको यो जलमार्गबाट ठूलो परिमाणमा अन्तर्राष्ट्रिय तेल तथा ग्यास ढुवानी हुने गर्छ ।

अमेरिकी सेनाले व्यावसायिक जहाजलाई उक्त जलमार्ग पार गर्न सुरक्षा प्रदान गर्ने, इरानी बन्दरगाहमाथि नौसैनिक नाकाबन्दी कायम राख्ने र इरानको तेल निर्यातलाई कमजोर पार्ने प्रयास गरिरहेको छ । यसको उद्देश्य इरानी सरकारमाथि आर्थिक दबाब बढाउनु रहेको अमेरिकी प्रशासनको भनाइ छ ।

तर इरानले यस्तो कदमलाई आफ्नो सार्वभौमिकतामाथिको आक्रमणका रूपमा लिँदै प्रतिरोध गर्ने संकेत दिएको छ । जोर्डनतर्फ गरिएको क्षेप्यास्त्र प्रहारले अब संघर्ष प्रत्यक्ष रूपमा इरान–अमेरिका सीमाबाट बाहिर क्षेत्रीय मुलुकहरूमा समेत फैलिन सक्ने चिन्ता बढाएको छ ।

इरानी एयरलाइन्समाथि पनि अमेरिकी प्रतिबन्ध

यसैबीच अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प प्रशासनले इरानमाथि आर्थिक दबाब थप कडा बनाउँदै इरानी विमान उद्योगमाथि व्यापक प्रतिबन्ध घोषणा गरेको छ ।

मंगलबार घोषणा गरिएका प्रतिबन्ध २७ वटा इरानी एयरलाइन्स तथा नौवटा सेवा प्रदायक र बिक्री एजेन्टलाई लक्षित छन् । उनीहरूले सन् २०११ देखि अमेरिकी प्रतिबन्धमा रहेको इरानी निजी विमान कम्पनी महान एयरलाई सेवा तथा सहयोग उपलब्ध गराएको अमेरिकी आरोप छ । महान एयरले इरानी इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कप्र्सलाई महत्वपूर्ण सहयोग उपलब्ध गराउने गरेको अमेरिकी पक्षको आरोप छ ।

यसरी एकातिर अमेरिकाले इरानको तेल निर्यात, समुद्री व्यापार र हवाई उद्योगमाथि दबाब बढाइरहेको छ । अर्कोतर्फ इरानले अमेरिकी सैन्य संरचना र उसका क्षेत्रीय सहयोगीलाई निशाना बनाउने चेतावनी दिइरहेको छ । जोर्डनमाथिको पछिल्लो क्षेप्यास्त्र हमला र पाँच इरानी ट्यांकरमाथिको अमेरिकी कारबाहीले मध्यपूर्वको संकटलाई नयाँ र थप खतरनाक चरणमा पुर्‍याएको छ । यदि यस्ता प्रतिशोधात्मक कारबाही बढ्दै गए भने इरान र अमेरिकाबीचको द्वन्द्व अन्य खाडी मुलुक तथा विश्वव्यापी ऊर्जा बजारसम्म फैलिन सक्ने जोखिम रहेको छ ।