इस्तानबुल विमानस्थल बन्यो विश्वकै सबैभन्दा कनेक्टेड, लन्डनको हिथ्रो दोस्रो स्थानमा
आप्रवासन
टर्कीको इस्तानबुल विमानस्थल विश्वकै सबैभन्दा बढी अन्तर्राष्ट्रिय हवाई सम्पर्क भएको विमानस्थल बनेको छ ।
ओएजीको ‘मेगाहब्स २०२६’ सूचकाङ्कमा इस्तानबुलले बेलायतको लन्डनस्थित हिथ्रो विमानस्थललाई पछाडि पार्दै पहिलो स्थान हासिल गरेको हो ।
सीएनएन ट्राभलका अनुसार नेदरल्यान्ड्सको एम्स्टर्डम सिफोल विमानस्थल तेस्रो, मलेसियाको क्वालालम्पुर चौथो र अमेरिकाको सिकागो ओ’हेर पाँचौँ स्थानमा छन् ।
विश्वव्यापी उड्डयन तथ्याङ्क उपलब्ध गराउने संस्था ओएजीले विमानस्थलबाट उपलब्ध अन्तर्राष्ट्रिय उडान, उडानबिचको कनेक्सन र त्यहाँबाट पुग्न सकिने गन्तव्यको सङ्ख्याका आधारमा यो सूची तयार पारेको हो । यसका लागि सन् २०२६ अगस्ट २ का उडानसम्बन्धी तथ्याङ्क प्रयोग गरिएको थियो ।
हाल इस्तानबुल विमानस्थलबाट विश्वका करिब ३५० गन्तव्यमा सीधा उडान सम्पर्क छ । पूर्वी र पश्चिमी विश्वलाई जोड्ने भौगोलिक अवस्थिति तथा विस्तारको पर्याप्त सम्भावनाका कारण यो विमानस्थल अन्तर्राष्ट्रिय हवाई यातायातको प्रमुख केन्द्रका रूपमा उदाइरहेको छ ।
- ७ करोड ६५ लाख वर्गमिटर क्षेत्रफल
करिब १२ अर्ब अमेरिकी डलरको लागतमा निर्माण गरिएको इस्तानबुल विमानस्थल सन् २०१८ मा सञ्चालनमा आएको थियो । टर्कीको युरोपेली भूभागमा, इस्तानबुल सहरबाट करिब २० माइल टाढा रहेको यसको कुल क्षेत्रफल ७ करोड ६५ लाख वर्गमिटर छ । यो क्षेत्रफल अमेरिकाको न्युयोर्कस्थित म्यानहट्टनभन्दा पनि ठुलो हो ।
विमानस्थलको मुख्य टर्मिनल मात्रै करिब १४ लाख वर्गमिटरमा फैलिएको छ । यहाँबाट वार्षिक ८ करोड ४० लाखभन्दा बढी यात्रुले आवतजावत गर्छन् ।
तर विमानस्थलको अहिलेको क्षमता नै अन्तिम सीमा होइन । दीर्घकालीन योजनाअनुसार यसको वार्षिक यात्रु क्षमता बढाएर २० करोड पुर्याउने लक्ष्य राखिएको छ ।
ओएजीका प्रमुख विश्लेषक जोन ग्रान्टका अनुसार आगामी वर्षमा इस्तानबुलको उड्डयन क्षेत्रमा प्रभाव अझ बढ्न सक्छ । पर्याप्त धावनमार्ग, टर्किस एयरलाइन्सको तीव्र विस्तार र मध्य एसियाजस्ता उदीयमान बजारसँगको निकटताले विमानस्थललाई प्रतिस्पर्धात्मक लाभ दिएको छ ।
- नौवटा धावनमार्ग बनाउने योजना
इस्तानबुल विमानस्थलले हालै आफ्नो चौथो मुख्य धावनमार्ग सञ्चालनमा ल्याएको छ । २ हजार ८२० मिटर लामो यो धावनमार्ग पूर्व–पश्चिम दिशामा रहेको छ । यसले पश्चिमतर्फ जाने उडानमा विमानलाई धावनमार्गसम्म पुग्न लाग्ने समय घटाउन र इन्धन बचत गर्न मद्दत गर्ने अपेक्षा गरिएको छ ।
विमानस्थलको दीर्घकालीन योजनामा नौवटा धावनमार्ग निर्माण गर्ने लक्ष्य छ । तीमध्ये छवटा मुख्य र तीनवटा वैकल्पिक धावनमार्ग हुनेछन् ।
विशेषज्ञका अनुसार इस्तानबुल विश्वका त्यस्ता सीमित विमानस्थलमध्ये एक हो, जसले एकै समयमा तीनवटा धावनमार्ग सञ्चालन गर्न अनुमति पाएको छ । यसबाट व्यस्त समयमा थप उडान सञ्चालन गर्न र उडानको समयपालना सुधार गर्न सहयोग पुग्छ ।
- टर्किस एयरलाइन्सको ठुलो भूमिका
इस्तानबुल विमानस्थलको सफलतामा टर्किस एयरलाइन्सको भूमिका महत्त्वपूर्ण छ । विमानस्थलबाट सञ्चालन हुने उडानमध्ये करिब ८० प्रतिशत हिस्सा यही एयरलाइन्सको रहेको समाचारमा उल्लेख छ ।
सन् २०२६ मा टर्किस एयरलाइन्सले करिब १३० देशमा उडान सञ्चालन गरिरहेको छ । कम्पनीसँग बोइङ र एयरबसका ५०० भन्दा बढी विमान छन् ।
नयाँ पुस्ताका विमानले तुलनात्मक रूपमा कम इन्धन खपत गर्छन् । विमान इन्धनको मूल्य बढ्दा एयरलाइन्सको सञ्चालन खर्च पनि बढ्ने भएकाले आधुनिक विमानको प्रयोगले टर्किस एयरलाइन्सलाई खर्च नियन्त्रण गर्न र हवाई भाडामा प्रतिस्पर्धी बन्न मद्दत गर्छ ।
- हिथ्रो र सिफोलको सीमाबाट इस्तानबुललाई फाइदा
युरोपका अन्य ठुला विमानस्थलमा विस्तारसम्बन्धी अवरोधले पनि इस्तानबुललाई अघि बढ्न सहयोग गरेको छ । लन्डनको हिथ्रो विमानस्थलमा तेस्रो धावनमार्ग निर्माण गर्ने योजना लामो समयदेखि वातावरणीय चिन्ता र स्थानीय विरोधका कारण अघि बढ्न सकेको छैन । नेदरल्यान्ड्सको सिफोल विमानस्थलमा पनि वार्षिक उडान सङ्ख्यालाई लिएर सीमा तोकिएको छ ।
यसको तुलनामा इस्तानबुल विमानस्थल सहरको बाहिरी क्षेत्रमा रहेकाले चौबीसै घण्टा सञ्चालन गर्न सक्ने सुविधा उपयोग गर्न सक्छ । ठुलो भूभाग र विस्तारका लागि उपलब्ध ठाउँले पनि यसलाई प्रतिस्पर्धी विमानस्थलभन्दा बलियो बनाएको छ ।
- अन्तर्राष्ट्रिय तनावबिच पनि बढ्दो सम्पर्क
रुस–युक्रेन युद्ध र मध्यपूर्वको तनावले विश्वव्यापी हवाई यातायातमा असर पारेको छ । क्षेत्रका केही विमानस्थलमा उडान घटेका बेला इस्तानबुलले भने आफ्नो भौगोलिक अवस्थिति र टर्कीको अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धका कारण तुलनात्मक रूपमा राम्रो अवस्था कायम राखेको छ ।
टर्किस एयरलाइन्सको ‘स्टपओभर’ कार्यक्रमले पनि इस्तानबुललाई पर्यटनसँग जोडेको छ । लामो समय ट्रान्जिटमा बस्नुपर्ने यात्रुले उडानबिचको समय उपयोग गर्दै सहर घुम्न र साझेदार होटलमा बस्न सक्ने सुविधा पाउँछन् ।
यसले इस्तानबुललाई यात्रु ओसारपसार गर्ने केन्द्र मात्र नभई पर्यटकीय गन्तव्यका रूपमा पनि प्रवर्द्धन गर्न सहयोग गरेको छ ।
- चीनबाट बढ्न सक्छ प्रतिस्पर्धा
ओएजीका विशेषज्ञका अनुसार आगामी तीनदेखि चार वर्षमा चीनका विमानस्थलको अन्तर्राष्ट्रिय सम्पर्क तीव्र रूपमा बढ्न सक्छ । चिनियाँ एयरलाइन्सले अन्तर्राष्ट्रिय उडान विस्तार गरिरहेकाले त्यहाँका ठुला विमानस्थलले विश्वव्यापी हवाई सम्पर्कको प्रतिस्पर्धामा आफ्नो स्थान सुधार गर्न सक्नेछन् ।
तर अहिलेलाई भने इस्तानबुललाई यी तीन विषयले प्रत्यक्ष लाभ पुर्याइरहेका छन्: पहिलो, युरोप, एसिया र मध्यपूर्वलाई जोड्ने रणनीतिक भौगोलिक अवस्थिति, दोस्रो, तीव्र गतिमा विस्तार भइरहेको राष्ट्रिय एयरलाइन्स र तेस्रो, ठुलो विमानस्थल पूर्वाधार ।
यी कारणले इस्तानबुल विमानस्थल विश्वका प्रमुख हवाई यातायात केन्द्रमध्ये एकका रूपमा स्थापित हुँदै गएको छ । तर चीनका विमानस्थलको विस्तार र अन्य अन्तर्राष्ट्रिय केन्द्रबीचको प्रतिस्पर्धाले आगामी वर्षमा यसको अग्रस्थान कायम राख्ने चुनौती थपिन सक्छ ।
